Көптөгөн адамдар, биринчи жолу сотко келип, өздөрүн  кеңешмеде же турмуштук талаштагыдай алып жүрүшөт. Бул судьянын нааразычылыгын жаратат, процессти создуктурат жана  чечимге терс таасирин тийгизиши мүмкүн. Соттук отурум — бул катуу регламенттелген процедура, жана ар бир катышуучу жүрүм-турум эрежелерин билиши маанилүү. ________________________________________

Соттук отурумдун регламенти

Иштерди кароо тартиби Кыргыз Республикасынын процессуалдык мыйзамдары менен белгиленет жана процесстин бардык катышуучулары үчүн милдеттүү.

Негизги эрежелер:

• Судья залга киргенде бардык катышуучулар турууга милдеттүү.


• Төрагалык кылуучу судьянын уруксатынан кийин гана отурса болот.


• Соттун чечими туруп угулат.


• Бардык түшүндүрмөлөр жана көрсөтмөлөр туруп берилет, эгерде сот жүйөлүү себептер боюнча башкачага уруксат бербесе (мисалы, оору).

Маанилүү: суроолорго жооп берип жатып, оппонентке эмес, судьяга кайрылыңыз. Бул эмоционалдык талаш-тартыштан качууга жана процесстин ишкердик мүнөзүн сактоого жардам берет.

Соттук отурумдун башталышы

Отурум ачылгандан кийин судья:

1. Кайсы иш каралып жатканын жарыялайт.


2. Процесске катышуучулардын келүүсүн текшерет.


3. Өкүлдөрдүн ким экендигин жана ыйгарым укуктарын аныктайт.


4. Тараптарга алардын укуктарын жана милдеттерин түшүндүрөт.


5. Өтүнүчтөр бар же жок экенин аныктайт.

Өтүнүчтөр деген эмне

Өтүнүчтөр – бул сотко кайрылуулар, мисалы:

• күбөлөрдү чакыруу жана суракка алуу;


• документтерди иштин материалдарына тиркөө;


• экспертиза дайындоо;


• кошумча далилдерди изилдөө.

Сот тараптардын пикирин угуп, өтүнүчтү канааттандыруу же четке кагуу жөнүндө чечим кабыл алат.

________________________________________

Сот залындагы тартип

Соттук териштирүү катышуучулардын коопсуздугун камсыз кылган шарттарда өтөт.

Сот төмөнкүлөргө укуктуу:

• келүүчүлөрдүн документтерин текшерүү;


• буюмдарды текшерүү;


• фото жана видео тартууну чектөө.

Аудио жана видео жазууга соттун уруксаты менен гана жол берилет.

Тартипти бузгандыгы үчүн жоопкерчилик

Эгерде катышуучу өзүн туура эмес алып жүрсө:

1. Сот эскертүү берет.


2. Кайталап бузуу болгон учурда залда отургандарды чыгарып жиберүүгө болот.


3. Сот административдик айып салышы мүмкүн.

Кээ бир учурларда иш тартипти бузган адамдын катышуусуз каралышы мүмкүн, бул анын позициясы үчүн өтө жагымсыз. ________________________________________

Сотко эмне алып баруу керек

Өзүңүз менен кошо төмөнкүлөрдү алып жүрүү зарыл:

• паспорт;


• ишеним кат (эгерде сиз башка адамдын өкүлү болсоңуз);


• иш боюнча документтердин түп нускалары жана көчүрмөлөрү.

Маанилүү: күбөлөр залга чакырылганга чейин соттун имаратынын сыртында болушу керек. Болбосо, алардын көрсөтмөлөрү кабыл алынбашы мүмкүн.

Сотко келбей калуу: кесепеттери

Процесске катышуучулар сотко келбей калуу себептерин билдирип, аларды документ түрүндө тастыктап бериши керек (ооруканадан берилген баракча, билеттер, командировка ж.б.).

Эгерде жоопкер келбей калса

Сот төмөнкүлөрдү кыла алат:

• Ишти анын катышуусуз кароо;


• Ички иштер органдары аркылуу мажбурлап алып келүүгө буйрук берүү;


• Чыгымдарды жоопкерге жүктөө.

Эгерде доогер келбей калса

• Сот анын өтүнүчүсүз ишти карабайт.


• Кайталап жүйөөлүү себепсиз келбей калса, доо арызды кароосуз калтырышы мүмкүн. ________________________________________

Ишти кароо учурунда өзүн кандай алып жүрүү керек

Доо арыз берилгенден кийин:

• тараптар суроолорду судья аркылуу беришет;


• бөлүүгө жана талашууга болбойт;


• тараптардын ортосундагы полемика протоколго киргизилбейт.

Соттогу эң жакшы жүрүм-турум:

• тынч жана мааниси боюнча сүйлөө;


• берилген суроолорго гана жооп берүү;


• эмоциялардан жана чыр-чатактардан качуу;


• ишкердик баарлашуу стилин сактоо. ________________________________________

Соттогу жүрүм-турумдун негизги эрежелери

Кыскача эскертме:

1. Судья киргенде туруу.


2. Сотко кайрылуу: «Урматтуу сот».


3. Түшүндүрмөлөрдү тик туруп берүү.


4. Процесске катышуучулардын сөзүн бөлбөө.


5. Оппонент менен оозеки жаңжалдашпоо.


6. Өз убагында келүү.


7. Жаныңызда документтердин болушу.


8. Күбөлөрдү чакырылганга чейин залда кармабоо.


9. Өтүнүчтөрдү алдын ала билдирүү.


10. Жүйөөлүү себепсиз отурумдарды калтырбоо. ________________________________________

Бул эрежелерди сактоо соттун кадыр-баркын сактоого, ишти кароону тездетүүгө жана процесстин ийгиликтүү аякташына мүмкүнчүлүктөрдү жогорулатууга жардам берет.